Με πόσους τρόπους λέγεται το αναγκαίο

ancient-Greece

Read English version here!

Ἀναγκαῖον λέγεται οὗ ἄνευ οὐκ ἐνδέχεται ζῆν ὡς συναιτίου, οἷον τὸ ἀναπνεῖν καὶ ἡ τροφὴ τῷ ζῴῳ ἀναγκαῖον· ἀδύνατον γὰρ ἄνευ τούτων εἶναι. καὶ ὧν ἄνευ τὸ ἀγαθὸν μὴ ἐνδέχεται ἢ εἶναι ἢ γενέσθαι, ἢ τὸ κακὸν ἀποβαλεῖν ἢ στερηθῆναι, οἷον τὸ πιεῖν τὸ φάρμακον ἀναγκαῖον ἵνα μὴ κάμνῃ, καὶ τὸ πλεῦσαι εἰς Αἴγιναν ἵνα ἀπολάβῃ τὰ χρήματα.

Ἔτι τὸ βίαιον καὶ ἡ βία· τοῦτο δ’ ἐστὶ τὸ παρὰ τὴν ὁρμὴν καὶ τὴν προαίρεσιν ἐμποδίζον καὶ κωλυτικόν· τὸ γὰρ βίαιον ἀναγκαῖον λέγεται, διὸ καὶ λυπηρόν. καὶ δοκεῖ ἡ ἀνάγκη ἀμετάπειστόν τι εἶναι, ὀρθῶς· ἐναντίον γὰρ τῇ κατὰ τὴν προαίρεσιν κινήσει καὶ κατὰ τὸν λογισμόν.

Ἔτι τὸ μὴ ἐνδεχόμενον ἄλλως ἔχειν ἀναγκαῖόν φαμεν οὕτως ἔχειν. καὶ κατὰ τοῦτο τὸ ἀναγκαῖον καὶ τἆλλα λέγεταί πως ἅπαντα ἀναγκαῖα· τό τε γὰρ βίαιον ἀναγκαῖον λέγεται ἢ ποιεῖν ἢ πάσχειν τότε, ὅταν μὴ ἐνδέχηται κατὰ τὴν ὁρμὴν διὰ τὸ βιαζόμενον, ὡς ταύτην ἀνάγκην οὖσαν δι’ ἣν μὴ ἐνδέχεται ἄλλως, καὶ ἐπὶ τῶν συναιτίων τοῦ ζῆν καὶ τοῦ ἀγαθοῦ ὡσαύτως· ὅταν γὰρ μὴ ἐνδέχηται ἔνθα μὲν τὸ ἀγαθὸν ἔνθα δὲ τὸ ζῆν καὶ τὸ εἶναι ἄνευ τινῶν, ταῦτα ἀναγκαῖα καὶ ἡ αἰτία ἀνάγκη τίς ἐστιν αὕτη. 

Ἔτι ἡ ἀπόδειξις τῶν ἀναγκαίων, ὅτι οὐκ ἐνδέχεται ἄλλως ἔχειν, εἰ ἀποδέδεικται ἁπλῶς· τούτου δ’ αἴτια τὰ πρῶτα, εἰ ἀδύνατον ἄλλως ἔχειν ἐξ ὧν ὁ συλλογισμός.

Τῶν μὲν δὴ ἕτερον αἴτιον τοῦ ἀναγκαῖα εἶναι, τῶν δὲ οὐδέν, ἀλλὰ διὰ ταῦτα ἕτερά ἐστιν ἐξ ἀνάγκης. ὥστε τὸ πρῶτον καὶ κυρίως ἀναγκαῖον τὸ ἁπλοῦν ἐστίν· τοῦτο γὰρ οὐκ ἐνδέχεται πλεοναχῶς ἔχειν, ὥστ’ οὐδὲ ἄλλως καὶ ἄλλως· ἤδη γὰρ πλεοναχῶς ἂν ἔχοι. εἰ ἄρα ἔστιν ἄττα ἀΐδια καὶ ἀκίνητα, οὐδὲν ἐκείνοις ἐστὶ βίαιον οὐδὲ παρὰ φύσιν.

Απόδοσις:

Αναγκαίο λέγεται αυτό δίχως το οποίο δεν ενδέχεται να υπάρχει ζωή, καθώς είναι συναίτιο, όπως η αναπνοή και η τροφή στο ζώο είναι αναγκαία· διότι άνευ τούτων είναι αδύνατον να υπάρχει. Και αυτά δίχως τα οποία το αγαθό δεν ενδέχεται ή να είναι ή να γίνει, ή να αποβάλει το κακό ή να το αποστερηθεί, όπως το να πιεί το φάρμακο είναι αναγκαίο για να μην αρρωστήσει, και το να πλεύσει στην Αίγινα για να λάβει τα χρήματα.

Ακόμη το βίαιο και η βία· τούτο είναι ό,τι παρά την ορμή και την προαίρεση εμποδίζει και κωλύει· διότι το βίαιο λέγεται αναγκαίο, γι’ αυτό και λυπηρό. Και η ανάγκη φαίνεται πως είναι κάτι το αμετάπειστο, σωστά, καθώς αντιτίθεται στην κίνηση τη σύμφωνη με την προαίρεση και τον λογισμό.

Ακόμη αυτό που δεν ενδέχεται να έχει αλλιώς λέμε πως αναγκαστικά έχει έτσι. Και από αυτή την άποψη το αναγκαίο και τα άλλα λέγονται κατά κάποιον τρόπον όλα αναγκαία· αφού το βίαιο τότε λέγεται ή ότι ποιεί ή ότι πάσχει, όταν δεν ενδέχεται, λόγω της υφιστάμενης βίας, να είναι σύμφωνα με την ορμή, ως αυτή η ανάγκη να είναι η αιτία δια την οποία να μην ενδέχεται να έχει αλλιώς. Το ίδιο ισχύει και για όσα είναι συναίτια του ζην και του αγαθού· διότι όταν δίχως ορισμένα πράγματα δεν μπορεί να υπάρξει εδώ το αγαθό, εκεί η ζωή και η ύπαρξη, τότε αυτά τα πράγματα είναι αναγκαία και αυτή η αιτία είναι κάποια ανάγκη.

Ακόμη η απόδειξη ανήκει στα αναγκαία, επειδή δεν μπορεί να έχει διαφορετικά, αν έχει αποδειχθεί με τρόπο απόλυτο. Υπεύθυνα γι’ αυτό είναι οι πρώτες προτάσεις, αν δηλαδή είναι αδύνατον να έχουν αλλιώς αυτά εκ των οποίων προκύπτει ο συλλογισμός.

Των μεν λοιπόν η αιτία του να είναι αναγκαία είναι άλλη, των δε καμία, αλλά αυτά είναι η αιτία του να είναι άλλα εξ ανάγκης. Ώστε το πρώτο και κυρίως αναγκαίο είναι αυτό που λέγεται με τρόπο απόλυτο· διότι αυτό δεν ενδέχεται να έχει ποικιλοτρόπως, ούτε επομένως αλλιώς κι αλλιώς· αφού στην περίπτωση αυτή θα είχε ποικιλοτρόπως. Αν, επομένως, υπάρχουν κάποια πράγματα που είναι αΐδια και αναλλοίωτα, σ’ εκείνα δεν υπάρχει κάτι το βίαιο ούτε κάτι παρά φύσιν.

Βιβλιογραφία: Αριστοτέλης, Μετά τα φυσικά (1015a.20  έως 1015b.15)  
Απόδοση κειμένου: Κότσαλης  Γεώργιος

Developed by White Dynamics